විශේෂ භාණ්ඩ හා සේවා බද්ද සහ අධිභාර බද්ද යනු කුමක්ද?

බදු පිළිබඳව: අප සතුව දැන් විශේෂ භාණ්ඩ හා සේවා බදු (SGST) පනත් කෙටුම්පත සහ අධිභාර බදු පනත් කෙටුම්පත ඇත. ඒවායින් එකක් මෑතක දී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ දී ප්‍රතික්ෂේප වූ නමුත් අනෙක දැනටත් ක්‍රියාත්මකව පවතී. මේ ඒ සියල්ල පිළිබඳව කෙටි හැඳින්වීමකි.

@March 31, 2022

image

කතාව සහ විශ්ලේෂණය: උමේෂ් මොරමුදලි සංස්කරණය: අයිෂා නසීම් සහ යුධංජය විජේරත්න

මෙම වසර ආරම්භයේ දී රජය බදු ආදායම වැඩි කර ගැනීමේ අරමුණින් නව බදු නීති දෙකක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි.

මෙම බදු වෙනස් කිරීම් ශ්‍රී ලංකාව වහාම ආමන්ත්‍රණය කළ යුතු විශාල ආර්ථික ගැටලුවක ඇඟවුමකි - එනම්, ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් රැස් කරන බදු ආදායම ප්‍රමාණවත් නොවීමයි. 1990 ගණන්වල මුල් භාගයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ බදු සහ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අතර අනුපාතය සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටුණු අතර එය රජයට තව තවත් ණය ගැනීමට බල කිරීම හේතුවෙන් දිනෙන් දින වර්ධනය වන ණය කන්දරාවක් ඇති විය. මීට අමතරව ශ්‍රී ලංකාවේ බදු සහ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අතර අනුපාතය ලෝකයේ අඩුම එකක් වන අතර, එය වත්මන් ආර්ථික අර්බුදයේ මූල හේතුවලින් එකකි.

තරමක් පුළුල් ලෙස කතා කළහොත්, මෙහි දීර්ඝ කාලීන බදු ගැටලු නිරාකරණය කිරීම සඳහා කරුණු තුනක් අවශ්‍ය වේ:

1) ආදායම් බදු අනුපාත වැඩි කිරීම

2) බදු දැල පුළුල් කිරීම (බදු ගෙවන පුද්ගලයින් සංඛ්‍යාව වැඩි කිරීම)

3) අඩු ආදායම්ලාභීන් මත පනවා ඇති බදු බර අඩු කිරීම

මීට අමතරව, බදු ප්‍රතිසංස්කරණවලින් බලපෑමක් වීමට නම් ඒවා නිතර වෙනස් නොකළ යුතුය - නමුත් එවකට අලුතින් තේරී පත් වූ රජය 2019 දී 2017 අංක 24 දරන දේශීය ආදායම් පනතට සංශෝධන ගණනාවක් ඉදිරිපත් කළ විට සිදු වූයේ එයයි.

අප සතුව දැන් විශේෂ භාණ්ඩ හා සේවා බදු (SGST) පනත් කෙටුම්පත සහ අධිභාර බදු පනත් කෙටුම්පත ඇත. ඒවායින් එකක් මෑතක දී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ දී ප්‍රතික්ෂේප වූ නමුත් අනෙක දැනටත් ක්‍රියාත්මකව පවතී. මේ ඒ සියල්ල පිළිබඳව කෙටි හැඳින්වීමකි.

ප්‍රතික්ෂේප වූ බද්ද: විශේෂ භාණ්ඩ හා සේවා බද්ද

2021 අයවැය හරහා විශේෂ භාණ්ඩ හා සේවා බද්ද (SGST) යෝජනා කරන ලද අතර අගමැති මහින්ද රාජපක්ෂ (එවකට මුදල් අමාත්‍යවරයා) විසින් එය ඉදිරිපත් කරන ලදි. භාණ්ඩ හා සේවා ගණනාවක් මත පනවා තිබූ බදු කිහිපයක් ඒකාබද්ධ කිරීම මෙම බද්දේ අරමුණ විය. [1]

කෙසේ වෙතත්, මෙම නීතිය 2021 දී ක්‍රියාත්මක නොවීය. 2022 අයවැය කතාවේ දී මුදල් අමාත්‍ය බැසිල් රාජපක්ෂ සඳහන් කළේ 2022 ජනවාරි මාසයේ දී SGST ක්‍රියාත්මක කරන බවයි. ඒ අනුව SGST බිල්පත ජනවාරි 07 වැනි දින ගැසට් කරන ලදි.

එය බොහෝ දුරට මුල් කියවීම පොරොන්දු වූ දෑම සිදු කරයි: එනම් මත්පැන්, සිගරට්, වාහන, විදුලි සංදේශ සේවා, ඔට්ටු ඇල්ලීම සහ ක්‍රීඩා කිරීම මත පනවා ඇති බදු කිහිපයක් ඒකාබද්ධ කිරීමයි. It does pretty much what the original reading promised: consolidating a few taxes imposed on liquor, cigarettes, vehicles, telecommunication services, betting, and gaming.

Currently, these categories are hit by a variety of taxes: for example, vehicles are subjected to Custom Duty, PAL, Excise Duty and VAT; while cigarettes are subject to 15% custom duty, 8% VAT, 165% Cess and an excise duty of Rs. 46,600 per 1000 cigarettes, exceeding 72mm but not exceeding 84mm in length[2]. Various government authorities collect these taxes, like so:

Tariff
Revenue collection authority
Custom Duty
Sri Lanka Customs
Excise Tax (cigarettes)
Sri Lanka Customs
Excise Tax (Vehicles)
Sri Lanka Customs
Excise Tax (Alcohol)
Excise Department
Cess
Sri Lanka Customs
VAT (Imports)
Sri Lanka Customs
VAT (Domestically produced goods)
Inland Revenue Department
PAL
Sri Lanka Customs

Sources : Author compiled based on IRD, Sri Lanka Customs and Excise Department of Sri Lanka

The intention of introducing the SGST bill was two-fold. One was to impose a single tax instead of multiple taxes, and the other was to authorise the Ministry of Finance to collect taxes, instead of it going through the Sri Lanka Customs, Excise Department, and the Inland Revenue Department.

Collecting taxes, however, is not a function of the Ministry of Finance. Whilst it may seem efficient for a single institution to oversee tax collection, it undermines the authority of Sri Lanka Customs, the Inland Revenue Department, and the Excise Department. One of the Fundamental Right petitions filed against the SGST clearly states that Secretary to the Treasury is tasked with the supervision over Departments of Government and other institutions under the charge of the Minister, and is not, in fact, empowered to carry out duties and functions that should be performed by a Government Department - such as the Inland Revenue Department, the Excise Department, and Sri Lanka Customs.

Based on this, the SGST was challenged in the Supreme Court by several groups, including officers of the Sri Lanka Customs, Excise Department and the Inland Revenue Department.

The Supreme Court determined that the number of clauses in the bill is inconsistent with the Constitution, thus the bill cannot be passed as a legislation. In other words, this legislation is now dead. It is very unlikely that it will be reintroduced.

The Living: Surcharge Tax

Budget 2022 also proposed a one-off tax aiming to increase the tax revenue in 2022. This tax was imposed on companies which had a taxable income over Rs. 2 billion during 2020/21 (in simple terms profit made during 2020 April and 2021 March).[3]

This tax is imposed with a retrospective effect, meaning that companies are compelled to pay a surcharge tax for a period that is already over. In fact, companies have already paid tax for 2020/2021 and imposition of this tax means an additional tax payment for the year 2020/2021 (thus termed as surcharge tax).

Taxes of this nature are considered detrimental to the economy as it adversely affects businesses. If there is a rise in the tax rate, businesses can plan how to respond to that, but when a tax is imposed on revenue generated in the past, that makes things very difficult for businesses.

On 22 March, Parliament announced that the Supreme Court determined that the bill is in accordance with the constitution, and can be passed with a simple majority.

Who’s going to get hit by these taxes?

If you’re a regular citizen, the surcharge tax is out of your concern.

Big companies and banks such as Heyleys, LOLC, John Keels Holdings (JKH), Commercial Bank, Sampath Bank, Hatton National Bank, Hemas Holdings and Dialog Axiata will be required to pay this surcharge tax.

The tax did cause some controversy: opposition MPs accused the government of trying to loot income from the EPF and ETF.

Our analysis showed that these claims have a legal basis due to the broad way in which the term ‘company’ was defined in the Surcharge Tax Bill. However, subsequent to the concerns raised by the opposition, the Finance Minister clarified that EPF, ETF and nine other funds are not subject to the surcharge tax.

Overall this isn’t going to help much. Sri Lanka requires comprehensive and long term tax reforms. Tax reforms are not merely an essential economic reform. It is also a very big political commitment. Thus far very few political commitments have been made to carry out tax reforms, and the commitments we witnessed so far have been very short-lived, or short-sighted.

[1] “I propose to improve the efficiency of tax collection through the introduction of an online – managed single Special Goods and Service Tax in place of the various goods and service taxes and levies, imposed under multiple laws and institutions on alcohol, cigarettes, Telecommunication, betting and gaming and vehicles, which accounts for 50 percent of the income from taxes and levies. It is expected through this reform to direct Institutions under special legislation such as the Excise Ordinance to have a more focused regulatory engagement in facilitating the government to secure its revenues otherwise lost through sale of illicit alcohol and cigarettes.”

[2] A one-time tax surcharge of 25 percent is proposed to be imposed on persons or companies with taxable income over Rupees 2,000 million for the year of assessment 2020/2021. Rupees 100 billion is expected to be earned through this tax. - Budget Speech 2022, page 69

[3] John Player Gold Leaf and Dunhill both fall into this category.